nüfus mübadelesi
24 Temmuz 1923 Lozan Antlaşması’ nda Türk - Yunan halklarının değiş-tokuşu (Türkiye’ deki Rumların Yunanistan’ a, Yunanistan’ daki Türkler’ in Türkiye’ ye zorunlu göçü süreci) bir esasa bağlanarak çözümlenmiştir. Ancak yaşanan pürüzler nedeniyle, son şeklini alıp tam anlamıyla uygulanması 1930 yılını bulmuştur.
Mübadele uygulamaya sıra geldiği zaman Yunanistan terslik çıkardı. İstanbul’ da mümkün olduğu kadar çok Rum bırakmak isteyen Yunan Hükümeti, Mondros Ateşkes Antlaşması’ nın imzalanmasından önce burada bulunan soydaşlarının söz konusu değişikli dışında tutulmasında diretiyordu.
Türk - Yunan ilişkileri gerginleşti. Yunan Hükümeti gözdağı vermek için Batı Trakya Türkleri’ nin mallarına el koydu. Bu harekete Türk Hükümetide aynı şekilde karşılık verdi. Sorun Milletler Cemiyeti’ ne götürüldü, ancak çözümlenemedi.
Daha sonra Mübadele hakkında görüşmeler yeniden başladı. Mübadele sorunu bu görüşmeler sonrasında barışçı yollarla çözüldü.
Mübadele’ den İstisna Edilenler : Nüfus Mübadelesi’ nin gerçekleştirilmeye çalışıldığı süreçte sözleşme gereği mübadeleye tabi olup Yunanistan’ a gönderilmesi gereken kişilerden bir kısmı çeşitli gerekçelere ve mazeretlere bağlı olarak Bakanlar Kurulu tarafından mübadeleden istisna edilmişlerdir. Bu özel uygulamaya derinlemesine baktığımız zaman Türk Hükümeti’ nin halkların değiş-tokuşunda ön yargılı ve ırkçı bir yaklaşım içerisinde bulunmadığı, savaş yıllarında insanî yardım gördüğü Rum asıllı vatandaşlarına sahip çıktığını görüyoruz. Mübadeleden istisna edilen kişileri, özel ve askeri nedenlere bağlı olarak ikiye ayırabiliriz. Askeri ve özel nedenleri olanlar dışında bir de mübadelesi tecil olanlarda vardır.
Mübadele’ den Özel Nedenlerle İstisna Edilenler : Bunlar gerek Türk gerekse mübadeleye tabi olmayan Gayri Müslim erkeklerle evlilik yapmış olan Rum asıllı kadınlardan oluşmaktaydı.
Mübadele’ den Askerî Nedenlerle İstisna Edilenler : Bu kişiler, Kurtuluş Savaşı yıllarında insanî ve askerî yardımları görülen kişilerdir.
Mübadele’ den Tecil Edilenler : Bunlar kimsesiz, sakat, kör marazlı, hastalıklı vs. olanlardı.
